CÂY ĐẠI [ Sứ ] – Không chỉ là hoa ” cảnh” | 6 bài thuốc trị bệnh

Thông tin cơ bản

1. Thông tin khoa học:

• Tên Tiếng Việt: Cây đại, Cây sứ, bông sứ, cây hoa đại, hoa sứ, kê đản tử, miến chi tử, bông sứ đỏ, bông sứ trắng, hoa săm pa, bông sứ ma.
• Tên khoa học: Plumeria rubra L.
• Họ: họ Trúc đào (Apocynaceae).

2. Mô tả cây

• Cây Đại nhỡ cao 4-5m hay hơn, có nhánh mập, có mủ trắng. Lá mọc so le, phiến to, hình bầu dục hay xoan thuôn, có mũi ngắn, không lông hoặc ít khi có lông ở mặt dưới, Ngù hoa ở đầu một cuống dài, mang hoa thơm màu đỏ, thường có tâm vàng; cánh hoa dày; nhị nhiều dính trên ống tràng. Quả Cây Đại choãi ra thẳng hàng, dài 10-15cm; hạt có cánh mỏng.

3. Phân bố, thu hái và chế biến

Phân bố

• Cây đại mọc hoang và trồng bằng cành ở các đình chùa, các vườn hoa.

Thu hoạch

• Ðược nhập trồng vì hoa đẹp, mọc lâu năm. Người ta thu hái hoa khi mới nở,

Bộ phận dùng

• Vỏ thân, hoa (Cortex et Flos Plumeriae), lá tươi, nhựa tươi.

Chế biến

• Đại dùng tươi hay phơi hoặc sấy nhẹ đến khô. Dùng khô tốt hơn dùng tươi.

Công dụng và tác dụng chính

A. Thành phần hoá học

 Các chất thuộc nhóm Iridoid, alcaloid, trong hoa có tinh dầu.

B. Tác dụng dược lý

• Năm 1962, khoa dược lý trường Sĩ quan quân y Việt Nam có nghiên cứu tác dụng của hoa đại (dạng nước sắc 10-20%, 100%) đã đi đến một số kết luận sau đây:
• Hoa đại có tác dụng hạ huyết áp (thí nghiệm trên thỏ, chó). Hoa khô có tác dụng mạnh hơn hoa tươi.
• Hoa đại không làm giãn mạch, không có tác dụng đối với ngoại biên mà là tác dụng trung tâm, và cũng không phải do tác dụng trên hệ phó giao cảm.
• Tác dụng hạ huyết áp xuất hiện nhanh và tương đối bền vững. So với tác dụng của ba gạc (Rauvoifia verticiliata) thì ba gạc tác dụng chậm hơn hoa đại. Độ độc của hoa đại cũng ít hơn Rauvolfia verticilata. Qua thí nghiệm liều dùng cho người có thể tới 60g một ngày, chia làm 2 lần uống.

C. Công dụng, tính vị và liều dùng

Tính vị

• Vị ngọt, tính bình.

Qui Kinh

• Phế

Công năng

• Hoa có tác dụng tiêu đờm, trừ ho, thanh nhiệt, trừ thấp, lương huyết. Nhựa mủ có tác dụng tiêu viêm, sát trùng.

Công Dụng

• Vỏ thân Cây Đại cạo bỏ lớp bần, thái mỏng, sao thơm, sắc uống để nhuận tràng, xổ ra giun và trị thuỷ thũng. Hoa trị sốt, chữa ho, tiêu đờm.  Lá giã nấu thành cao, đắp vào chỗ sầy da, chảy máu. Nhựa: Bôi trị các vết ghẻ lở, viêm tấy.

Lưu Ý

• Người đang bị tiêu chảy, có thai không được dùng vì vỏ rễ cây đại vốn được dùng làm thuốc phá thai.
• Nhựa cây đại có độc nên tuyệt đối không được nuốt.
• Vỏ và rễ cây đại cũng hơi độc nên khi dùng phải chú ý liều lượng.

Liều dùng

•  Vỏ Cây Đại dùng để nhuận tràng 3-6g, để xổ 8-16g; Hoa: 12-20g.

Bài thuốc sử dụng

1. Nhuận tràng:

• Lấy 4-5 g vỏ Cây Đại thái mỏng, sao thơm, sắc với 200 ml nước, chia làm 3 lần uống trong ngày.

2. Chữa táo bón:

• Dùng 5-10 g vỏ Cây Đại thái mỏng, sao thơm, sắc với 200 ml nước, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Hoặc:

• Vỏ đại 50 g, cám gạo 50 g, sao vàng, tán nhỏ rồi rây thành bột mịn, trộn với hồ làm viên 0,5 g. Người lớn dùng 15 viên mỗi ngày, trẻ em 5-9 tuổi uống 5 viên, 10-15 tuổi uống 10 viên. Chia thuốc uống làm 2 lần với nước đun sôi để nguội (không dùng nước chè).

3. Chữa chân răng sưng đau:

• Lấy 12-20 g vỏ rễ đại ngâm trong 200 ml rượu 25-35 độ trong khoảng 30 phút. Mỗi ngày ngậm 2 lần, không được nuốt. Chú ý không được dùng quá liều.

4. Chữa viêm tấy, lở loét chai chân:

• Dùng nhựa cây đại bôi tại chỗ.

5. Chữa sai khớp, bong gân, mụn nhọt:

• Lấy lá đại giã nát đắp tại chỗ.

6. An thần, giảm huyết áp:

• Hoa đại khô thái nhỏ 100 g, hoa cúc vàng khô thái nhỏ 50 g, hoa hòe (sao vàng) 50 g, hạt quyết minh (sao đen) 50 g. Tất cả tán thành bột, chia thành gói 10 g. Mỗi ngày dùng 1-2 gói, hãm uống thay nước chè trong ngày. Thuốc có tác dụng bảo vệ mao mạch, làm giảm nhẹ huyết áp, an thần, gây ngủ nhẹ.

 Lời kết

Hy vọng với những thông tin trên, MedPlus sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về một số tác dụng hay về loại dược liệu này!

Lưu ý

1. Thông tin dược liệu mang tính chất tham khảo
2. Người bệnh không tự ý áp dụng
3. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng

Nguồn: tracuuduoclieu.vn tham khảo
Sách Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam