A. Thông tin về Vừng đen
Vừng đen hay còn được gọi là Mè, Du tử miêu, Cự thắng tử, Chi ma, Bắc chi ma, Hổ ma.
Tên khoa học: Sesamum indicum L.
Tên đồng nghĩa: Sesamum orientale L.
Họ: Vừng Pedaliaceae.
1. Đặc điểm của cây
- Là một loại cỏ nhỏ, thân có nhiều lông, cao chừng 0,6m, sống hằng năm.
- Lá mọc đối, đơn, không có lá kèm, nguyên, có cuống.
- Hoa trắng mọc đơn độc ở kẽ lá, lưỡng tính, không đều, có cuống ngắn.
- Đài hơi hợp ở gốc. Tràng hình ống loe ra thành hai môi, môi dưới gồm 3 thùy, môi trên 2 thùy, 4 nhị, 2 to, 2 nhỏ, 2 lá noãn, đầu nhụy có 2 núm, bầu có vách giả chia thành 4 ổ, mỗi ô chứa một dãy dọc nhiều noãn.
- Quả nang dài, 4 ô mở thành 4 mảnh.
- Nhiều hạt nhỏ màu vàng hay nâu đen. Lá mầm chứa nhiều dầu.
2. Phân bố, thu hái và chế biến
Phân bố: Vừng được trồng ở khắp nơi trong nước ta để lấy hạt ăn và xuất khẩu.
Thu hái: Vào các tháng 7, 8, 9 người ta cắt toàn cây về phơi khô đập lấy hạt, phơi khô, loại bỏ tạp chất.
Chế biến: Vừng đen hay vàng đều dùng làm thuốc được, nhưng thường chỉ hay dùng vừng đen. Còn dầu thì ép từ vừng đen hay vàng đều dùng được.
3. Thành phần hoá học
Trong hạt vừng đen có từ 40-55% dầu, có khi lên tới 60%. Ngoài ra còn chừng 5-6% nước, 20- 22% chất protein, 5% trong đó có: 1,7mg đồng, 1% canxi oxalat, 6,3-8,8% chất không có nitơ, pentozan, lexitin, phytin và cholin.
4. Tác dụng dược lý
- Dầu vừng bôi lên niêm mạc có tác dụng chống viêm, làm giảm kích thích
- Có tác dụng giảm lượng cholesterol máu, phòng trị xơ cứng động mạch
- Dầu vừng đen có tác dụng nhuận trường.
B. Công dụng và Liều dùng
1. Công dụng
Tính vị: vừng đen có vị ngọt, tính bình, không độc.
Quy kinh: Vào kinh can thận
Công dụng:
- Bổ ích can thận khu phong, nhuận tràng, bổ ngũ tạng, dưỡng huyết, tăng khí lực, làm sáng mắt, phát triển bắp thịt, bổ ích tinh tủy.
- Y học dân gian cho rằng nước sắc lá và rễ vừng đen bôi lên đầu làm tóc mọc tốt và đen hơn.
- Hoa vừng đen vò nát đắp lên mắt làm dịu sưng đỏ.
- Hạt vừng được dùng làm nhiều “Món ăn-bài thuốc”.
2. Liều dùng
12-40g sắc uống hoặc hoàn tán.
C. Các bài thuốc trị bệnh từ Vừng đen
1) Chữa táo bón
Mỗi buổi sáng, uống 1 chén (nhỏ) dầu mè hoặc ăn một nắm hạt mè là khỏi, hoặc có thể nấu cháo mè ăn cho dễ.
2) Chữa viêm đại tràng mãn tính
Vừng đen 40g rang bốc mùi thơm và 1 bát mật mía, mỗi lần uống 1 thìa canh vừng trộn lẫn với 1/3 thìa canh mật, uống ngày 2 lần, uống liên tục trong một tháng.
3) Sản phụ thiếu máu, thiếu sữa
Vừng đen sao qua, giã nhỏ cho thêm ít muối ăn hàng ngày cho lợi sữa. Ăn chung với cơm hoặc nấu cháo với nếp.
4) Chữa rết cắn
Lấy hạt vừng nhai nhuyễn đắp vào, chỉ chốc lát là hết sưng đau.
5)Chữa chứng nôn mửa
Lấy một bát hạt vừng, giã nát, thêm ít nước sôi để nguội, ép lấy nước cốt
Khi uống, pha thêm chút muối.
6) Bỏng nước sôi nhẹ
Lấy vừng đen giã nát đắp lên chỗ bỏng hoặc thoa một lớp mỏng dầu mè ngay lên vết bỏng sẽ đở ngay.
7) Chữa nhũ ung
Phụ nữ sau sinh tuyến sữa bị tắc nghẽn làm vú sưng to, đau nhức (áp-xe vú).
Dùng hạt mè tươi nhai nhuyễn rồi đắp lên nơi vú sưng đau vài lần sẽ khỏi.
8) Chữa kiết lỵ mới phát
Ăn sống vừng đen mỗi ngày 30 g (ăn trong 3 ngày).
9) Chữa tóc bạc sớm
Vừng đen, táo nhục đồng lượng, sấy khô tán bột, vò thành viên nhỏ mỗi lần uống khoảng 20 viên, ngày hai lần, sáng và tối.
10) Dùng vừng đen trị chứng rụng tóc
Lấy 1 bát con hạt mè sao chín tán nhuyễn cho thêm đường vào nấu uống, tóc sẽ hết rụng và đen mượt.
11) Trị chứng đầy bụng
Lấy một bát hạt mè đen, nấu như nấu cháo, khi gần được cho vào ít muối và một miếng vỏ quýt thái nhỏ, múc ra bát để nguội ăn rất hiệu nghiệm.
12) Chữa bụng đầy trướng
Nấu 1 chén mè đen thành cháo, thêm ít muối và một miếng vỏ quýt thái nhỏ, múc ra để hơi nguội, húp ăn sẽ khỏi.
13) Chữa mụn nhọt lở loét
Lấy 1 muỗng canh mè đen, rang, tán nhỏ, rửa sạch máu mủ trên nhọt bằng nước muối ấm, sau đó đắp bột mè lên vết nhọt vài lần sẽ khỏi.
14) Trị thương hàn
Nếu bị chứng thương hàn, da vàng thì lấy hạt mè đen còn tươi giã nát, ép lấy 1 tách dầu cho thêm nửa tách nước và một lòng trắng trứng gà, khuấy đều tất cả rồi uống 1 lần/ngày, uống khoảng 3 – 4 lần là khỏi.
15) Trị lang ben trắng
Để trị bệnh lang beng trắng bạn lấy 1 chén nhỏ dầu vừng hòa với rượu uống mỗi ngày 3 lần, uống liên tục đến khi khỏi. Trong khi uống thuốc kiêng đồ lạnh, sống, thịt gà, thịt lợn, tỏi.
16) Trị tai ù
Nếu tự nhiên tai bị hơi ù đi rồi điếc thì lấy dầu mè nhỏ vào tai vài giọt, ngày nhỏ 2 – 3 lần khoảng 1 tuần có hiệu nghiệm.
D. Lưu ý khi sử dụng bài thuốc từ Vừng đen
Kiêng kỵ: Âm suy, cơ thể khô ráo.
Lời kết
Hy vọng với những thông tin trên, MedPlus sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vừng đen cũng như một số công dụng hay về loại dược liệu này!
Lưu ý
- Thông tin dược liệu mang tính chất tham khảo
- Người bệnh không tự ý áp dụng
- Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nguồn tham khảo
Tracuuduoclieu.vn và các nguồn uy tín khác.