Hoàng đàn - Hướng dẫn sử dụng đúng cách dược liệu

Hoàng đàn – Hướng dẫn sử dụng đúng cách dược liệu

Hoàng Đàn luôn được xem là dược liệu quý trong Y học với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ về đặc điểm của dược liệu này. Hôm nay medplus xin giới thiệu đến bạn đọc các công dụng cũng như bài thuốc tiêu biểu từ loại dược liệu này nhé!

Thông Tin Dược Liệu

Tên tiếng Việt: Bách xoắn, Tùng có ngấn, Hoàng đàn

Tên khoa học: Cupressus torulosa D. Don

Họ: Cupressaccae (Hoàng đàn)

1. Đặc điểm dược liệu

Hoàng đàn là cây gỗ, thường xanh có thể cao đến 40 m, đường kính thân cây có thể lên đến 90 cm. Hoàng đàn thân tròn, dáng hẹp, vỏ nứt xám dọc. Thân cây có nhiều cành non, cành non thường vuông có cạnh phận nhánh trên cùng một mặt phẳng.

Tán lá Hoàng đàn rộng, có nhiều cành, mảnh, dẹt, rủ xuống. Lá hình vảy nhọn, nhỏ, lưng lá có nhiều tuyến dọc, mọc thành từng đôi, gần sát nhau và áp sát vào cành.

Nón đực hình trái xoan, thuôn dài khoảng 5 – 6 mm. Nón cái có hình cầu hoặc hình trứng, rộng, đường kính khoảng 1.5 – 2 cm, thường đính trên một cuống ngắn khoảng 4 mm. Vảy nón có 6 đôi mọc theo hình vòng, mặt vảy thường có 5 cạnh với các đường gờ tỏa tròn. Mỗi vảy nón thường mang 6 – 8 hạt.

Hạt Hoàng đàn có cánh nhỏ, hình cầu bẹt. Mùa ra hoa khoảng tháng 4, nón chín tháng 5, tháng 6 năm sau. Mùa sinh sôi và phát triển vào khoảng tháng 2 – 5.

2. Bộ phận dùng

Cành, lá, tinh dầu, vỏ cây và rễ cây Bách mộc được ứng dụng để làm thuốc.

3. Phân bố

Bách mộc thường mọc trên các dãy núi đá vôi có độ cao khoảng 300 – 700 m, ít khi phát triển ở độ cao 1000 m. Cây cũng ưa khí hậu nhiệt đới, có độ nóng ẩm trung bình khoảng 20 – 21 độ C với độ ẩm khoảng 80 – 90%. Bách mộc ưa thoát nước, thường mọc trên các đất có màu xám vàng, phong hóa từ đá voi. Cây ưa sáng, khi còn non chịu bóng mát nhẹ hoặc bị che đi một phần tán, nếu che bóng mát quá nhiều cây sẽ chết.

Ở nước ta, Bách mộc thường được tìm thấy ở các vùng núi như Cao Bằng, Tuyên Quang, Lạng Sơn. Ngoài ra, trên thế giới Bách mộc cũng được tìm thấy ở phía Nam Trung Quốc, Nepal và Ấn Độ.

4. Thu hái – Sơ chế

Bách mộc có thể thu hái quanh năm, khi cây đã phát triển đủ lớn. Khi thu có thể cắt cả cành cây, mang thể cắt thành từng đoạn ngắn, bóc vỏ.

Vỏ cây có thể phơi khô, lưu trữ dùng làm thuốc điều trị nhiều bệnh lý.

5. Bảo quản dược liệu

Hoàng đàn sau khi sơ chế cần bảo quản ở nơi khô thoáng, tránh độ ẩm cao và nơi có nhiều côn trùng.

Công dụng và Liều dùng

1. Tính vị

Lá và cành cây Bách mộc có vị cay, đắng, hơi chát, tính ôn thường được dùng để sinh cơ, chỉ huyết.

Quả tính bình, vị hơi chát có tác dụng an thần, lương huyết, chỉ huyết, khu phong bào.

2. Thành phần hóa học

Mỗi bộ phận của cây hoàng đàn đều chứa các thành phần khác nhau nên có những công dụng khác nhau.

Rễ và gỗ thân chứa nhiều tinh dầu có tính chất của dược phẩm với hàm lượng là 4,5 – 5,5%. Lá có ít tinh dầu hơn.

3. Tác dụng dược lý

Cành và lá hoàng đàn thường được sắc thành nước đặc bôi bên ngoài để điều trị bỏng da. Ngoài ra, vị thuốc còn có tác dụng điều trị nôn ra máu, tiêu chảy, đau bụng và chữa bệnh trĩ.

Quả dùng điều trị phong hàn, cảm mạo, đau dạ dày, nhức đầu và thổ huyết.

Tinh dầu hoàng đàn có thể sử dụng để làm thuốc xoa bóp điều trị ứ huyết, trật khớp, sưng tấy, phong tê thấp, thoa lên các vết thương, lở loét để sát trùng và giúp vết thương nhanh lành. Ngoài ra, tinh dầu cũng được ứng dụng trong ngày công nghiệp mỹ phẩm để bào chế xà phòng thơm, nước hoa, mỹ phẩm.

4. Cách dùng – Liều lượng

Tùy vào từng bộ phận của cây mà sẽ có những cách dùng khác nhau. Thông thường dùng lá cây để sắc lấy nước dùng, dùng dạng bột mịn của bộ phận vỏ cây,…
Liều dùng thường không ổn định, có thể bị thay đổi tùy vào từng bệnh lý và độ tuổi sử dụng.
Thông thường, một ngày sử dụng Lá hoàng đàn 20 – 30 gram, Quả hoàng đàn 2 – 3 quả.

Các bài thuốc tiêu biểu từ Dược Liệu

1. Điều trị tiêu chảy, đau bụng, đau dạ dày

Sử dụng một phần vừa đủ vỏ Hoàng đàn ngâm với nước trong một đêm. Sau đó thái nhỏ, mang đi phơi hoặc sấy khô, tán thành bột. Lại dùng 2 phần Hương phụ tử, tán thành bột mịn. Trộn đều hai loại bột lại với nhau sau đó làm thành viên hoàn to bằng hạt ngô. Mỗi lần dùng uống 20 viên, mỗi ngày 2 lần.