Tràn dịch màng phổi – Căn bệnh phổ biến gây tử vong

Tràn dịch màng phổi là gì?

Tràn dịch màng phổi là hiện tượng xuất hiện dịch trong khoang màng phổi nhiều hơn bình thường. Gây nên những triệu chứng khó chịu cho cơ thể người bệnh hoặc chỉ khó thở nhẹ. Khoang màng phổi là khoảng không gian giữa phổi và thành ngực. Khoang này được tạo bởi hai lớp màng mỏng gọi là màng phổi. Bình thường, quá trình hít thở sẽ làm phổi di động và mở rộng đến sát thành ngực. Khoang màng phổi chỉ chứa một lượng nhỏ rất ít chất lỏng (khoảng 1 muỗng cà phê). Lượng chất lỏng này sẽ giúp quá trình hô hấp diễn ra dễ dàng.

Tràn dịch màng phổi là chứng bệnh thường gặp. Tại Viêt Nam hàng năm có khoảng 1000 trường hợp mới được chẩn đoán tràn dịch màng phổi. Bệnh có thể lành tính hoặc ác tính, tái lại nhiều lần có thể gây tử vong.

Nguyên nhân gây ra tràn dịch màng phổi

Tràn dịch màng phổi tìm được nguyên nhân chiếm 80-90%, tràn dịch màng phổi không rõ nguyên nhân chiếm 10-20%.

Có thể chia thành các nhóm nguyên nhân như sau:  

• Dịch thấm: Xơ gan cổ trướng, suy tim, suy giáp, suy dinh dưỡng, u nang buồng trứng,…
• Dịch tiết: viêm nhiễm tại phổi (vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng, sán lá phổi,…), lao, ung thư, do các bệnh hệ thống, tắc nghẽn động mạch phổi,…
• Dịch màng phổi có màu máu: ung thư màng phổi, ung thư di căn đến phổi, chấn thương lồng ngực, tai biến của các thủ thuật thăm dò màng phổi,…
• Dịch màng phổi màu sữa: chèn ép hoặc tổn thương ống dưỡng chấp trong lồng ngực, viêm bạch mạch do giun chỉ,…

Tràn dịch màng phổi có thể do nhiều nguyên nhân gây ra. Nguyên nhân chủ yếu do suy tim, lao màng phổi. Ngoài ra, có thể do các bệnh lý ác tính, viêm phổi hoặc tắc nghẽn mạch máu ở phổi. 

Chất lỏng tích tụ nhiều trong khoang màng phổi nếu có sự sản xuất quá mức của chất lỏng, giảm hấp thụ chất lỏng, hoặc cả hai. Nếu xét nghiệm phát hiện tế bào ung thư trong chất lỏng, đây gọi là tràn dịch màng phổi ác tính.

Đối tượng có nguy cơ mắc phải tràn dịch màng phổi?

Tràn dịch màng phổi là tình trạng sức khỏe rất phổ biến. Bệnh thường ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới, có thể ảnh hưởng đến bệnh nhân ở mọi lứa tuổi. Có rất nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh như:

• Mắc phải các căn bệnh như: viêm phổi, bệnh lao, suy tim, xơ gan, u trung biểu mô, tắc mạch phổi, bệnh thận,…
• Điều trị ung thư hoặc các thuốc có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể lưu giữ dịch.
• Phương pháp điều trị như hóa trị và xạ trị cho bệnh ung thư hoặc phẫu thuật sau mổ tim hở có thể dẫn đến tràn dịch màng phổi.

Biểu hiện của tràn dịch màng phổi

Một số triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Cảm thấy khó thở khi nằm. Mức độ khó thở tùy thuộc vào lượng dịch trong khoang màng phổi. Nếu lượng dịch > 2 lít gây khó thở nhiều, lượng dịch màng phổi tăng nhanh gây khó thở cấp tính.
• Khám lâm sàng phát hiện hội chứng 3 giảm: Rung thanh giảm, rì rào phế nang giảm, gõ đục.

Do viêm phổi

• Thường sốt, đau ngực, ho khan hoặc ho có đờm.
• Chụp x – quang hay CT scan xác định có dịch tự do hay khi trú trong khoang màng phổi. 

Do ung thư

Thường xuất hiện ở người trung và cao tuổi. Độ tuổi thường thấy là trên 40 tuổi. 

• Thường kèm theo triệu chứng toàn thân mệt mỏi, chán ăn, ít sốt, da niêm mạc xanh, thiếu máu,..
• Người bệnh đau ngực nhiều, đau âm ỉ tăng dần theo thời gian
• Ho khan hoặc ho ra máu

Do người bệnh có tiền sử bệnh toàn thân trước đó: Suy tim, suy dinh dưỡng, xơ gan….. Thường có kèm theo tràn dịch đa màng, phù chân…

Tràn dịch màng phổi có nguy hiểm không?

Tràn dịch màng phổi có nguy hiểm hay không còn tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra và mức độ tràn dịch. Nếu nguyên nhân do ung thư việc điều trị gặp phải nhiều khó khăn vì hường tái phát tràn dịch sau khi hút dịch màng phổi.

Tràn dịch cấp tính nếu không được xử lý kịp thời có thể gây tử vong do chèn ép phổi. Giảm khả năng hô hấp gây thiếu oxy.

Những trường hợp ác tính thường tái đi tái lại nhiều lần dù đã được điều trị đúng cách.

Tràn dịch màng phổi gây ra hậu quả ảnh hưởng rất lớn đến hô hấp, gây thiếu oxy nuôi dưỡng cơ thể. Có thể để lại một số di chứng như: Viêm dày màng phổi, vôi hóa màng phổi, nếu căn nguyên do lao còn gây viêm mủ màng phổi. 

Chẩn đoán bệnh tràn dịch màng phổi

Sau khi hỏi những thông tin về diễn tiến bệnh. Bác sĩ sẽ khám phổi của bạn. Nếu nghi ngờ mắc bệnh, bạn có thể cần phải làm thêm một số xét nghiệm sau:

1. X-quang ngực: chụp phim X-quang cho thấy hình ảnh bất thường của ngực, bao gồm cả tim và phổi. Có thể thấy được mức độ tràn dịch nhiều hay ít. Đôi khi xác định được nguyên nhân tràn dịch màng phổi.
2. CT Scan ngực: cung cấp nhiều thông tin và chi tiết hơn chụp X-quang ngực. Rất có ích để phát hiện di căn hoặc hình ảnh nghi ngờ ác tính ở phổi.
3. Siêu âm ngực: Một trong những phương pháp tốt nhất để đánh giá khoang màng phổi. Siêu âm còn giúp hướng dẫn vị trí lấy mẫu hoặc dẫn lưu dịch trong khoang màng phổi. Chất lỏng sau khi lấy sẽ được xét nghiệm để định hướng nguyên nhân gây bệnh.

Cách điều trị bệnh tràn dịch màng phổi

Điều trị tràn dịch màng phổi bắt đầu với việc điều trị các nguyên nhân cơ bản và giảm các triệu chứng khó chịu cho bệnh nhân. Tùy thuộc vào tình trạng gây ra sự tích tụ chất lỏng, việc điều trị có thể khác nhau. Kháng sinh được sử dụng khi có nguyên nhân nhiễm trùng. Trong khi thuốc lợi tiểu có thể được sử dụng để giảm dần lượng dịch ứ đọng trong màng phổi.

Chất lỏng thường không cần xử lý riêng, vì nó sẽ tự biến mất nếu nguyên nhân cơ bản được xử lý. Nếu chất lỏng tích tụ gây ra cảm giác khó chịu, bác sĩ sẽ rút chất lỏng bằng cách hút dịch màng phổi hoặc dẫn lưu màng phổi.

Một số cách điều trị để giảm sự tích tụ là: 

Chọc hút dịch màng phổi 

Biện pháp quan trọng giúp xác định chẩn đoán. Giúp bệnh nhân nhanh chóng bớt khó thở nếu lượng dịch nhiều.

Ống dẫn lưu nội bộ

Phẫu thuật để chèn một ống shunt (ống dẫn lưu nội bộ) cho phép chất lỏng thoát ra từ ngực vào khoang bụng.

Pleurodesis

Một chất lỏng đặc biệt được tiêm vào khu vực màng phổi, gây ra một tình trạng viêm nhỏ. Cách này giúp ngăn chặn chất lỏng tái tích tụ gây tràn dịch. Hóa chất gây xơ hóa được sử dụng phổ biến bao gồm tetracycline, talc vô trùng và bleomycin. Pleurodesis thường được sử dụng trong việc điều trị tràn dịch lặp đi lặp lại (thường xuyên) do ung thư.

Cắt bỏ màng phổi

Đây là phẫu thuật loại bỏ các màng phổi. Cách này đôi khi được sử dụng ở những người bị tràn dịch do ung thư khi các điều trị khác đã thất bại.

Các biện pháp hỗ trợ khác: 

• Nghỉ ngơi tại giường
• Ăn những thức ăn nhẹ, dễ tiêu, đủ năng lượng và dinh dưỡng
• Điều trị sốt, đau ngực bằng paracetamol
• Tập vật lý trị liệu hô hấp: theo chỉ định của bác sĩ
• Chế độ sinh hoạt hợp lý, tránh rượu bia, chất kích thích. 

Các phương pháp ngăn ngừa tràn dịch màng phổi

• Cải thiện môi trường sống, môi trường làm việc
• Ăn chín, uống sôi, hạn chế ăn các thực phẩm sống
• Cách ly hoặc dùng thuốc dự phòng khi tiếp xúc với người bị lao.
• Vệ sinh miệng họng hàng ngày, điều trị triệt để viêm nhiễm đường hô hấp trên phòng tránh viêm nhiễm ở phổi.
• Không hút thuốc lá.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Việc phát hiện sớm bệnh giúp điều trị hiệu quả cao. Nên khi có các dấu hiệu như khó thở tăng dân, đau ngực… Người bệnh không nên chủ quan mà cần đến các cơ sở Y tế khám để chẩn đoán sớm bệnh. 

Việc điều trị sẽ có hiệu quả hơn khi có sự phối hợp giữa bác sĩ và bệnh nhân. Chủ động trang bị kiến thức sẽ giúp bạn có thể phát hiện bệnh sớm. Tốt cho bản thân và cả những người xung quanh. 

Qua bài viết, Medplus đã cung cấp cho bạn thông tin về căn bệnh tràn dịch màng phổi. Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Không thể bằng lời chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa. Hãy đến bệnh viện ngay đến bạn hoặc người thân có các dấu hiệu nghi ngờ nhé. 

Các bài viết liên quan:

• Bệnh tràn dịch màng phổi nên ăn gì, kiêng gì để phục hồi chức năng phổi?
• Top 5 phòng khám Hô hấp uy tín quận 5

Nguồn tham khảo: Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, Sở Y tế tỉnh Nam Định, Bệnh viện 108